Tiểu đường type 2 kiêng gì? Cách chọn món không làm tăng đường huyết

Người tiểu đường type 2 thường được khuyên phải kiêng đồ ngọt, giảm cơm và hạn chế nhiều món quen thuộc. Nhưng giữa hàng loạt lời truyền miệng, không ít người kiêng sai món, ăn quá ít hoặc bỏ hẳn tinh bột mà đường huyết vẫn khó kiểm soát. Vậy tiểu đường type 2 kiêng gì mới đúng và đâu là những thực phẩm chỉ cần điều chỉnh khẩu phần? Hãy cùng tìm hiểu cách lựa chọn món ăn khoa học, dễ áp dụng và phù hợp hơn với bữa cơm Việt.

Tiểu đường type 2 có phải kiêng hoàn toàn tinh bột và đồ ngọt?

Carbohydrate trong cơm, bún, bánh mì, trái cây, sữa và nhiều thực phẩm khác sẽ được cơ thể chuyển hóa thành glucose. Vì vậy, loại carbohydrate, lượng ăn và thời điểm ăn đều có thể ảnh hưởng đến đường huyết.

Tuy nhiên, mắc tiểu đường không đồng nghĩa với việc phải loại bỏ hoàn toàn carbohydrate. Theo NIDDK, người bệnh vẫn có thể sử dụng ngũ cốc nguyên hạt, rau, trái cây, đậu và các nguồn đạm phù hợp trong một kế hoạch ăn uống được cá nhân hóa.

Khi tìm hiểu tiểu đường type 2 kiêng gì, người bệnh nên phân biệt:

• Nên tránh hoặc dùng rất ít: nước ngọt, trà sữa, bánh kẹo nhiều đường, món chứa chất béo chuyển hóa.
• Cần kiểm soát khẩu phần: cơm trắng, bún, phở, khoai, trái cây ngọt, sữa và món ăn đóng gói.
• Có thể ưu tiên: rau không chứa nhiều tinh bột, đậu, cá, thịt nạc, ngũ cốc nguyên hạt và chất béo không bão hòa.

Chế độ ăn cụ thể còn phụ thuộc vào thuốc đang sử dụng, cân nặng, mức vận động và bệnh lý đi kèm. Người dùng insulin hoặc thuốc có nguy cơ gây hạ đường huyết không nên tự bỏ bữa hay giảm mạnh tinh bột mà chưa trao đổi với bác sĩ.

Tiểu đường type 2 kiêng gì? 7 nhóm cần đặc biệt lưu ý

1. Nước ngọt và đồ uống có đường

Nếu phải chọn một nhóm cần cắt giảm trước tiên, đó nên là đồ uống có đường. Đường ở dạng lỏng được hấp thu tương đối nhanh, trong khi thức uống lại ít tạo cảm giác no. Người dùng vì thế có thể nạp nhiều đường mà không nhận ra.

Những đồ uống nên tránh hoặc chỉ dùng trong tình huống đặc biệt gồm:

• Nước ngọt có gas.
• Trà sữa, trà trái cây thêm siro.
• Nước tăng lực và nước thể thao có đường.
• Cà phê pha sữa đặc hoặc nhiều đường.
• Nước ép đóng chai, nước trái cây cô đặc.
• Trà thảo mộc pha thêm đường, mật ong hoặc đường phèn.

Ngay cả nước ép không thêm đường vẫn chứa lượng đường tự do đáng kể và thiếu phần lớn chất xơ của quả nguyên vẹn. WHO khuyến nghị hạn chế đường tự do, bao gồm cả đường tự nhiên có trong mật ong, siro và nước ép trái cây.

Thay vì đồ uống ngọt, người bệnh có thể ưu tiên nước lọc, trà không thêm đường hoặc cà phê không đường nếu phù hợp với tình trạng sức khỏe. Nếu muốn tìm hiểu riêng về các loại trà, thành phần và tiêu chí lựa chọn, bạn đọc có thể tham khảo hướng dẫn trà cho người bị tiểu đường. Ngoài ra, bài viết về nước uống cho người tiểu đường sẽ giúp bạn có cái nhìn tổng thể hơn về những loại đồ uống nên ưu tiên và những loại cần hạn chế. 

2. Bánh kẹo và món tráng miệng nhiều đường

Bánh kem, chè, kẹo, kem, bánh quy ngọt và mứt thường chứa đồng thời đường, bột tinh chế và chất béo. Đây là sự kết hợp dễ làm tổng năng lượng của bữa ăn tăng cao nhưng không cung cấp nhiều chất xơ.

Biết tiểu đường type 2 kiêng gì không có nghĩa người bệnh vĩnh viễn không được ăn món yêu thích. Tuy nhiên, đồ ngọt không nên trở thành món ăn hằng ngày. Nếu sử dụng, cần giảm khẩu phần và tính lượng carbohydrate của món đó vào tổng lượng carbohydrate của bữa ăn.

Không nên cho rằng đường nâu, mật ong, đường thốt nốt hoặc đường phèn “lành” hơn nên có thể dùng thoải mái. Các loại này vẫn góp phần làm tăng tổng lượng đường nạp vào cơ thể.

3. Tinh bột tinh chế với khẩu phần lớn

Cơm trắng, bánh mì trắng, bún, phở, mì và cháo đều cung cấp carbohydrate. Vấn đề thường không chỉ nằm ở món ăn mà còn ở khẩu phần quá lớn, ít rau và thiếu nguồn đạm đi kèm.

Ví dụ, một tô phở nhiều bánh, ít rau hoặc một đĩa cơm đầy nhưng chỉ có ít thức ăn sẽ tạo ra lượng carbohydrate đáng kể trong một lần ăn. Người bệnh không nhất thiết phải bỏ hoàn toàn các món này, nhưng nên:

• Giảm lượng cơm, bún hoặc bánh phở so với khẩu phần trước đây.
• Tăng rau không chứa nhiều tinh bột.
• Bổ sung cá, thịt nạc, trứng, đậu phụ hoặc các loại đậu.
• Ưu tiên gạo lứt, yến mạch, bánh mì nguyên cám khi phù hợp.
• Tránh ăn đồng thời nhiều nguồn tinh bột, chẳng hạn vừa ăn cơm vừa ăn thêm khoai và món tráng miệng ngọt.

Lưu ý rằng theo dõi lượng carbohydrate là một phương pháp thường được sử dụng để hỗ trợ quản lý đường huyết, đặc biệt với người dùng insulin.

4. Thực phẩm chiên rán và chất béo không có lợi

Khi hỏi tiểu đường type 2 kiêng gì, nhiều người chỉ chú ý đến đường mà quên chất béo. Đái tháo đường type 2 có liên quan chặt chẽ với nguy cơ tim mạch, vì vậy chất lượng chất béo trong bữa ăn cũng rất quan trọng.

Nên hạn chế:

• Khoai tây chiên, gà rán và món chiên ngập dầu.
• Bánh nướng, bánh quy và đồ ăn nhanh chứa chất béo chuyển hóa.
• Da gà, thịt nhiều mỡ, mỡ động vật.
• Xúc xích, thịt xông khói và thịt chế biến sẵn.
• Kem béo, bơ động vật và phô mai nhiều béo dùng thường xuyên.

Có thể thay bằng cá, quả bơ, các loại hạt và dầu thực vật với lượng vừa phải. Chất béo lành mạnh vẫn giàu năng lượng, vì vậy ăn càng nhiều không đồng nghĩa càng tốt.

5. Thực phẩm chế biến sẵn chứa nhiều muối

Mì ăn liền, xúc xích, thịt nguội, đồ hộp, snack, dưa muối và các loại sốt đóng chai có thể chứa nhiều natri. Chúng không nhất thiết có vị quá mặn nhưng vẫn đóng góp đáng kể vào tổng lượng muối mỗi ngày.

WHO khuyến nghị người trưởng thành giới hạn lượng muối dưới 5 g/ngày, tương đương khoảng 2 g natri. Đây là khuyến nghị chung; người có tăng huyết áp, bệnh tim hoặc bệnh thận có thể cần mức riêng theo hướng dẫn của nhân viên y tế.

Khi mua thực phẩm đóng gói, nên đọc nhãn và so sánh:

• Tổng carbohydrate.
• Đường bổ sung.
• Chất béo bão hòa và chất béo chuyển hóa.
• Natri.
• Khẩu phần mà nhà sản xuất sử dụng để tính các chỉ số.

Một gói có thể chứa hai hoặc ba khẩu phần. Nếu ăn hết cả gói, lượng carbohydrate và natri thực tế cũng tăng tương ứng.

6. Trái cây sấy, nước ép và khẩu phần trái cây quá lớn

Người bệnh tiểu đường vẫn có thể ăn trái cây. Trái cây nguyên quả cung cấp vitamin, khoáng chất và chất xơ nên không cần bị loại bỏ một cách máy móc.

Tuy nhiên, cần thận trọng với:

• Trái cây sấy và mứt trái cây.
• Nho khô, chà là khô dùng với lượng lớn.
• Trái cây dầm đường hoặc sữa đặc.
• Sinh tố thêm đường.
• Nước ép thay cho quả nguyên miếng.
• Ăn cùng lúc nhiều quả có kích thước lớn.

Thay vì chỉ hỏi trái cây nào “được ăn” hoặc “bị cấm”, nên quan tâm đến khẩu phần và phản ứng đường huyết cá nhân. Có thể ưu tiên ổi, táo, lê, bưởi, cam hoặc các loại quả mọng; ăn nguyên miếng và chia lượng hợp lý trong ngày.

7. Rượu bia

Rượu bia có thể làm việc kiểm soát đường huyết trở nên phức tạp hơn. Một số loại bia, rượu pha và cocktail chứa nhiều carbohydrate hoặc đường; trong khi rượu lại có thể làm tăng nguy cơ hạ đường huyết ở người đang dùng insulin hay một số thuốc điều trị.

Theo NIDDK, người dùng thuốc tiểu đường cần trao đổi với đội ngũ điều trị về việc uống rượu và theo dõi đường huyết. Không nên uống khi đói hoặc tự điều chỉnh thuốc để “bù” cho lượng rượu bia đã dùng.

Những món không cần kiêng tuyệt đối nhưng phải ăn đúng cách

Người tiểu đường type 2 có ăn cơm được không?

Có. Cơm không phải món bị cấm, nhưng cần kiểm soát lượng ăn và cân đối với các thành phần khác trong bữa.

Có thể áp dụng phương pháp chiếc đĩa được CDC và NIDDK giới thiệu:

• Một nửa đĩa: rau không chứa nhiều tinh bột.
• Một phần tư đĩa: cá, thịt nạc, trứng hoặc đậu phụ.
• Một phần tư đĩa: cơm, ngũ cốc nguyên hạt, khoai hoặc nguồn carbohydrate khác.
• Đồ uống đi kèm ưu tiên nước hoặc thức uống không thêm đường.

Phương pháp này giúp kiểm soát khẩu phần mà không bắt buộc mọi người phải cân từng món. Người đang tính liều insulin theo carbohydrate vẫn cần thực hiện theo hướng dẫn riêng.

Có cần kiêng hoàn toàn chuối, xoài hay dưa hấu?

Không có một loại trái cây phù hợp cho tất cả người bệnh. Chuối, xoài hoặc dưa hấu vẫn có thể xuất hiện trong khẩu phần nếu ăn lượng nhỏ và được tính vào tổng carbohydrate.

Điều nên tránh là ăn một khẩu phần quá lớn, uống dưới dạng nước ép hoặc kết hợp thêm đường, sữa đặc. Nếu có máy đo đường huyết, người bệnh có thể ghi lại loại quả, lượng ăn và đường huyết theo hướng dẫn của bác sĩ để nhận biết phản ứng cá nhân.

Có được uống sữa không đường?

Sữa không đường vẫn chứa lactose, một loại carbohydrate tự nhiên. Vì thế, chữ “không đường” không đồng nghĩa với “không ảnh hưởng đến đường huyết”.

Nên đọc nhãn dinh dưỡng, chọn lượng phù hợp và tránh uống thêm sữa ngoài kế hoạch ăn mà không tính đến phần carbohydrate này.

Gợi ý thay thế món ăn trong bữa cơm Việt

Biết tiểu đường type 2 kiêng gì sẽ dễ áp dụng hơn nếu người bệnh có lựa chọn thay thế cụ thể:

• Nước ngọt → nước lọc hoặc trà không thêm đường.
• Cà phê sữa đặc → cà phê ít hoặc không đường.
• Cơm đầy bát → giảm cơm, tăng rau và đạm.
• Thịt ba chỉ → cá, thịt nạc hoặc đậu phụ.
• Gà rán → gà bỏ da hấp, luộc hoặc áp chảo ít dầu.
• Trái cây sấy → trái cây tươi nguyên miếng với khẩu phần phù hợp.
• Bánh ngọt sau bữa → sữa chua không đường hoặc lượng nhỏ hạt không tẩm đường.
• Mì ăn liền → món tự nấu có nhiều rau, nguồn đạm và lượng tinh bột được kiểm soát.

Chế độ ăn cần phù hợp với nhu cầu năng lượng, mức vận động, tình trạng dinh dưỡng và mục tiêu kiểm soát đường huyết của từng người. Vì vậy, không nên sao chép nguyên thực đơn của người khác.

Trà thảo mộc có thay thế thuốc hoặc chế độ ăn được không?

Trà không thêm đường có thể được cân nhắc như một lựa chọn thay cho nước ngọt, trà sữa hoặc đồ uống pha sẵn nhiều đường. Tuy nhiên, trà thảo mộc không phải là thuốc và không thay thế thuốc, insulin, chế độ ăn hay vận động.

Người quan tâm đến đồ uống thảo mộc có thể tham khảo Trà Nấm Lim Xanh Thìa Canh TRATOSA. Theo thông tin sản phẩm, trà gồm dây thìa canh, nấm lim xanh, khổ qua, lá ổi và một số thành phần thảo mộc khác, được sản xuất dạng túi lọc cho người trưởng thành.

Sản phẩm không dùng cho phụ nữ mang thai hoặc đang cho con bú. Người dùng thuốc hạ đường huyết, người cao tuổi, người có bệnh gan, thận hoặc nhiều bệnh nền nên hỏi bác sĩ trước khi sử dụng thảo mộc thường xuyên. Không tự giảm liều hoặc ngừng thuốc khi bắt đầu uống trà.

Bạn đọc có thể tìm hiểu thêm về cách kiểm soát HbA1c hiệu quả để hiểu thêm về việc theo dõi đường huyết trong thời gian dài. 

Khi nào người bệnh cần trao đổi với bác sĩ?

Hãy liên hệ bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng nếu đường huyết thường xuyên vượt mục tiêu, thường xuyên hạ đường huyết, sụt cân không rõ nguyên nhân hoặc không biết cách phân bổ carbohydrate khi dùng insulin.

Nếu xuất hiện lú lẫn, ngất, nôn nhiều, khó thở, mất nước, đau ngực hoặc đường huyết bất thường kèm triệu chứng nặng, người bệnh cần được đánh giá y tế kịp thời, không nên chỉ điều chỉnh thực đơn tại nhà.

Hiểu đúng tiểu đường type 2 kiêng gì không phải là loại bỏ càng nhiều món càng tốt. Ưu tiên quan trọng nhất là hạn chế đồ uống có đường, bánh kẹo, tinh bột tinh chế với khẩu phần lớn, thực phẩm chiên rán, đồ chế biến sẵn nhiều muối và rượu bia.

Cùng với đó, người bệnh nên tăng rau, chọn nguồn đạm phù hợp, kiểm soát khẩu phần carbohydrate và theo dõi phản ứng đường huyết. Một chế độ ăn vừa đủ, thực tế và duy trì được lâu dài thường có ý nghĩa hơn việc kiêng khem nghiêm ngặt trong vài tuần rồi bỏ cuộc.

CÔNG TY TNHH PHÁT TRIỂN NAM ÁNH DƯƠNG

Website: https://tratosa.vn

Hotline: 1900 5198

Thông tin trong bài mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán hoặc hướng dẫn điều trị từ bác sĩ.